تاریخچه مدیریت دانش
ساعت ٩:۱٩ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢٧ خرداد ،۱۳٩٢  کلمات کلیدی:

تاریخچه مدیریت دانش:

تعداد زیادی از تئوریسین های مدیریت دانش تکامل بحث مدیریت را به عهده داشتند و توزیع نمود ه اند که در میان آنان برجستگانی همچون پیتر درلکه، پاول استرلوس و پیتر سنگه از آمریکا را می توان نام برد. درلکه و استر لوس من بیشتر در زمینه اهمیت ارتقا اطلاعات و دانش ساده به عنوان منابع سازمانی ، و آقای سنگه با تمرکز بر روی سازمان های یاد گیرنده ابعاد فرهنگی مدیریت دانش را بوجود آورده اند.

آقای اورت راجرز در دانشگاه استانفورد با نفوذ دربحث نوآوری و نیز آقای توماس آلن در دانشگاه MIT در خصوص انتقال اطلاعات و فناوری، 1970 به انجام رسانید که , تحقیقات زیادی را طی سال های 1971 کمک بزرگی را در جهت درک و فهم اینکه مدیریت دانش چیست؟ دانش چگونه تولید می شود؟ چگونه استفاده می شود؟ و به چه طریقی در سازمان ها نفوذ می کند؟ و... را ارائه می دهد.(اورت راجرز)

در اواسط سال 1980 اهمیت دانش به عنوان دارایی رقابت در بین سازمانها مشهور گردید . در سال 1980 توسعه سیستم های مدیریت دانش بوجود آمدند که با استفاده کارهای انجام شده در زمینه هوش مصنوعی و سیستم های هوشمند باعث شدند تا مفاهیم تازه ای به عنوان دانش اکتسابی  مهندسی دانش،  سیستم های برپایه دانش و هستی شناسی بر پایه کامپیوتر به جهان عرضه شود.

اخیرا واژه مدیریت دانش در فرهنگ لغات جای گرفته است. در سال 1989 برای آماده سازی مدیریت دانش بر پایه فناوری کنسرسیومی از سازمانها در آمریکا کار خود را آغاز نمود تا پیشگامی خود را برای منظور نمودن مدیریت دانش به عنوان سرمایه در سازمان ها اعلان نماید. در سال 1991 و برای اولین بار مطالبی درباره مدیریت دانش در مراکز انتشاراتی مشهور به چاپ رسید . شاید بتوان گفت که وسیع ترین کار تحقیقاتی در زمینه مدیریت دانش تا امروز در سال 1995 توسط آقایان کوجیه و نافوکا ، هیروتاکاتاکی شی در سازمان خلق دانش بنام چگونه شرکت های ژاپنی نوآوری و پویایی را به وجود می آورند ؟ صورت پذیرفته است.


تاریخچه مدیریت دانش:

تعداد زیادی از تئوریسین های مدیریت دانش تکامل بحث مدیریت را به عهده داشتند و توزیع نمود ه اند که در میان آنان برجستگانی همچون پیتر درلکه، پاول استرلوس و پیتر سنگه از آمریکا را می توان نام برد. درلکه و استر لوس من بیشتر در زمینه اهمیت ارتقا اطلاعات و دانش ساده به عنوان منابع سازمانی ، و آقای سنگه با تمرکز بر روی سازمان های یاد گیرنده ابعاد فرهنگی مدیریت دانش را بوجود آورده اند.

آقای اورت راجرز در دانشگاه استانفورد با نفوذ دربحث نوآوری و نیز آقای توماس آلن در دانشگاه MIT در خصوص انتقال اطلاعات و فناوری، 1970 به انجام رسانید که , تحقیقات زیادی را طی سال های 1971 کمک بزرگی را در جهت درک و فهم اینکه مدیریت دانش چیست؟ دانش چگونه تولید می شود؟ چگونه استفاده می شود؟ و به چه طریقی در سازمان ها نفوذ می کند؟ و... را ارائه می دهد.(اورت راجرز)

در اواسط سال 1980 اهمیت دانش به عنوان دارایی رقابت در بین سازمانها مشهور گردید . در سال 1980 توسعه سیستم های مدیریت دانش بوجود آمدند که با استفاده کارهای انجام شده در زمینه هوش مصنوعی و سیستم های هوشمند باعث شدند تا مفاهیم تازه ای به عنوان دانش اکتسابی  مهندسی دانش،  سیستم های برپایه دانش و هستی شناسی بر پایه کامپیوتر به جهان عرضه شود.

اخیرا واژه مدیریت دانش در فرهنگ لغات جای گرفته است. در سال 1989 برای آماده سازی مدیریت دانش بر پایه فناوری کنسرسیومی از سازمانها در آمریکا کار خود را آغاز نمود تا پیشگامی خود را برای منظور نمودن مدیریت دانش به عنوان سرمایه در سازمان ها اعلان نماید. در سال 1991 و برای اولین بار مطالبی درباره مدیریت دانش در مراکز انتشاراتی مشهور به چاپ رسید . شاید بتوان گفت که وسیع ترین کار تحقیقاتی در زمینه مدیریت دانش تا امروز در سال 1995 توسط آقایان کوجیه و نافوکا ، هیروتاکاتاکی شی در سازمان خلق دانش بنام چگونه شرکت های ژاپنی نوآوری و پویایی را به وجود می آورند ؟ صورت پذیرفته است.

 

 

اهمیت دانش:

عصر حاضر، عصر تغییر و تحول سریع دانش است. هر پنج سال و نیم حجم دانش دو برابر می‌شود، در حالی که عمر متوسط آن کمتر از چهار سال است. در چنین شرایطی دانش به عنوان یک دارایی و منبع ارزشمند استراتژیک مطرح می‌شود که نیازمند مدیریت است. با توجه  به شرایط فوق اگر رقابت شدید موجود در بازارهای جهان را نیز اضافه نماییم، اهمیت دانش‌های سازمان به عنوان یک مزیت رقابتی در اقتصاد دانش محور کنونی دو چندان می‌شود. . هرچه حجم و پیچیدگی عملیات سازمانی وسیع‌تر گردد، اهمیت دانش بیشتر و نیاز به اداره شدن در سطح وسیع‌تری را پیدا می‌کند.

امروزه سازمان‌ها سخت تلاش می‌کنند تا به‌عنوان پیشگامان مهارت‌های مدیریت دانش شناخته شوند و از این طریق مزد تلاش و کوشش خود را بگیرند. این مهم از طریق کاربرد دانش برای مقاصد نوآوری امکانپذیر است. امروزه در سازمان‌های پیشرو دانش به عنوان یک عنصر توانمندساز شناخته می‌شود که می‌تواند سازمان را آن چنان متحول کند که قادر باشد قابلیت‌های شگرفی را از دیدگاه بهره‌وری و کارایی ارائه دهد.

مفهوم دانش :

قبل از توضیح دانش لازم است که بین “داده ” و اطلاعات که القا کننده مفهوم دانش هستند تفاوت قائل شویم :

1- داده ها :

داده ها جنبه هایی از واقعیت های عینی و مجرد درباره پدیده ها هستند. داده ها تصاویر کمی و کیفی از جنبه های پدیده ها است و آنها را نمی توان به تنهایی مربوط به حوزه خاص تصمیم سازی هدف دار دانست زیرا آنها را باید با واحدهای مختلف سازمانی به سامانه فناوری ذخیره (پایگاه داده ها ) تزریق کرد. داده ها فاقد معنی قابل استفاده بوده و تنها بخشی از واقعیت را نشان می دهند داده ها فاقد طبقه بندی ،‌هدف و پیام ویژه ای هستند.

 

 

2- اطلاعات :

اطلاعات در واقع همان داده های پردازش شده اند که هدفدار و مربوط شده اند و حاوی نوعی معنا و پیام می باشند ماهیت اطلاعات قابل انتقال در شبکه ارسال و مبادله، بیش از آنکه به فرستنده مربوط باشد، با گیرنده و دریافت کننده آن تعیین می شود و اگر معنی اطلاعات را دقیقتر و سختگیرانه تر روشن کنیم باید بگوییم «تنها گیرنده می تواند مشخص کند که دریافتی های او واقعاً اطلاعات بوده و او را تحت تأثیر قرار داده است

معیارهای سنجش کمی مدیریت اطلاعات به تعداد مبادلات، معاملات و ارتباطات آن بستگی دارد در حالیکه معیارهای سنجش کیفیت آن به میزان اطلاع رسانی، میزان قابل استفاده بودن اطلاعات و به هنگام بودن آن وابسته است.

3- فراداده (علم ) :داده هایی دربارة اطلاعات هستند. فراداده شامل خلاصه های توصیفی و طبقه بندی های پیشرفته ای از داده و اطلاعات می باشد. یعنی فراداده، شناخت حوزه یا زمینه ای است که اطلاعات در آن حوزه یا زمینه به کار گرفته می شود.

4- دانش :

دانش،‌اطلاعاتی سازمانی یافته، تلفیقی یا طبقه بندی شده محسوب می شود که جامعیت داشته و آگاهی یا فهم را افزایش می دهد .

دانش را می توان وسیعتر،‌عمیق تر و غنی تر از داده و اطلاعات دانست دانش از ذهن پویای انسان نشأت می گیرد که صاحب علم و تخصصی خاص هستند وقتی که اطلاعات تحلیل، پردازش و وارد متن می شود تبدیل به دانش می شود. دانش در برخورد با اطلاعات و موقعیت های جدید خود را پالایش و تصحیح می کند و در واقع دانش در تعامل با محیط رشد کرده و بهبود می یابد.

دانش در مرتبة بالاتری از علم قرار دارد و حاوی ان است.

 

 

5- فهم (ادراک ) :

ایده شفاف و کامل از ماهیت، اهمیت با توضیح راجع به یک موضوع است این درک، توانمندی شخصی و درونی برای ارائه تجربیات به واسطه ارتباط دانش به مفاهیم گسترده است .

 

 

سلسله مراتب دانش

 

دانش از علم (فراداده ) ، علم از اطلاعات، اطلاعات از داده و داده هم از خبر سرچشمه می‌گیرد دانش با از دست دادن ارزش خود به علم و سپس به اطلاعات و داده تبدیل می شود و یکی از دلایل این حرکت معکوس «دانش زدایی» است.

انواع دانش :

دانش به دو نوع مشهود (آشکار ) و نامشهود (ضمنی) طبقه بندی و عرضه می شود :

 

 

 

1- دانش آشکار (صریح)

این نوع دانش مجموعه ای از فرایندها و روشهای کار، آئین نامه ها ، دستورالمل ها ، شیوه های مکتوب و پایگاهها ، اطلاعات سازمان یافته، طراحی های انجام شده، یادداشتهای تنظیم شده اشخاص مختلف، گزارشها،کتابها و اسناد تهیه شده است. این به طور معمول هم به خوبی قابل ثبت و هم قابل دسترسی است.

2- دانش ضمنی :

این دانش مجموعه ای از دانش کسب شده است که تجلی نیافته است ، جنبه نهفته دارد و دیگران از آنها چندان اطلاعی ندارند این دانش در چارچوب منابع انسانی هم شناخته می شود دانش ضمنی معمولا در قلمرو دانش شخصی، شناختی و تجربی قرار می‌گیرد .

در تمایزگذاری میان دو نوع دانش می توان گفت بیان کردن دانش ضمنی با واژه ها دشوار است سازمانها اکنون دریافته اند که برای انجام مؤثر کارهایشان نیازمند یکپارچه کردن هر دو نوع دانش هستند.

تعاریف مختلفی مدیریت دانش :

پس از معرفی انواع دانش و کارکردهای آن اکنون به بررسی مدیریت دانش و تعاریف ارائه شده برای آن می پردازیم. برای مدیریت دانش تعاریف مختلفی ارائه شده که در اینجا به برخی از این تعاریف اشاره می کنیم :

- به اعتقاد نیومن ، مدیریت دانش مجموعه ای از فرایندهایی است که پدیدآوری ، اشاعه و بکارگیری دانش ذهنی در یک سازمان را در بر می گیرد.

- مدیریت دانش رویکردی ساختار یافته و طراحی شده برای مدیریت خلق، اشتراک گذاری، گردآوری و اشاعه دانش به عنوان دارایی سازمان و برای بهبود توانایی، سرعت و اثربخشی یک سازمان در تحویل خدمات و محصولات خود برای سودمندی مشتریان و براساس استراتژی تجاری اش می باشد.

- مدیریت دانش توانایی کسب، نگهداری و دسترسی انتخابی به بهترین اقدامات دانش مرتبط با کار و تصمیم گیری کارکنان و مدیران برای رفتارهای گروهی و مردمی است.

- فرایندی که به سازمان دریافتن ، انتخاب ، سازماندهی، توزیع و انتقال اطلاعات و تخصص های ضروری برای فعالیت هایی از قبیل حل مسئله، یادگیری، پویا، برنامه ریزی استراتژیک و تصمیم گیری کمک می کند.

- یافتن راهی جهت خلق، شناسایی، آشکارسازی، اشتراک و توزیع دانش سازمانی به افراد نیازمند است .

- مدیریت دانش از دیدگاه Holy Grail توانایی کسب، بایگانی و دسترسی مطلوب به دانش منتخب و توانایی تصمیم گیری از طرف کارکنان و مدیران برای رفتارهای فردی و گروهی محسوب می شود .

مزایای مدیریت دانش :

از مزایای عمده دست یافتنی مدیریت دانش می توان به موارد زیر اشاره کرد.

- تسهیم و کسب توانایی رقابت گسترده

- ارتقای کیفیت و مهارت تصمیم گیری و پرهیز از هر زمان و انجام دوباره کاری ها

- ارتقای سطح پاسخگویی به مشتریان

- بالا بردن میزان حمایت از کارکنانی که در تولید و تبادل دانش مشارکت دارند.

- ارتقای اثربخشی افراد، عملکردها، محصولات و خدمات بهتر

- ایجاد فرصت های جدید،‌بازار و فرصتهای جدید مشخص می شوند.

- تداوم دانش سازمانی : در سازمانهایی که تعویض کارکنان بالاست، مدیریت دانش، ساز و کارهای اثربخش است که می تواند دانش را از کارکنان با تجربه به کارکنان جدید منتقل کند تا دوام کار حفظ شود.

اهداف مدیریت دانش :

بیشتر افراد و سازمانها مدیریت دانش را به دلایل زیر به کار می گیرند:

- افزایش همکاری

- بهبود بهره وری

- تشویق و قادر ساختن فرآوری

- غلبه بر اطلاعات زیادی و تحویل فقط آنچه مورد نیاز است

- تسهیل جریان دانش مناسب از تأمین کنندگان به دریافت کنندگان بدون محدودیت زمان و فضا

- تسهیل اشتراک دانش میان کارمندان و بازداشتن آن از اختراع دوبارة چرخ به کرات

- افزایش آگاهی سازمانی از خلاهای دانش سازمانی

- بهبود خدمات مشتری

فنون فراهم آوردن دانش

برای تسهیل درگردآوری دانش می توان از فنون زیر استفاده کرد:

1- مصاحبه بسته یا مصاحبه باز : استفاده از مجموعه ای از پرسشهای از قبل آماده و ارائه آن به دانشکار و متخصص در قالب مصاحبه بسته و مصاحبه باز

2- تحلیل پروتکل : این تحلیل یک گفت و شنود شفاهی است که طی آن دانشکار یا متخصص به طور واضح دربارة دلایل و فرایند تصمیم گیری، برجسته سازی احتمالات و منطقی بودن پیگیری احتمالات خاص،‌صحبت می کند.

3- مشاهده یا شبیه سازی : دانش نگار یا مهندس دانش می تواند دانش کار/ متخصص را در حین انجام کار مشاهده کند و یا از شبیه سازی برای کمک به تعیین سناریوهای «پس اگر... » استفاده کند.

4- مهندسی و ثبت دانش به کمک رایانه : متخصص (دانشکار) می تواند به طور مستقیم از ابزارهای رایانه ای برای ایجاد درخت تصمیم گیری ، نمودارهای تأثیر و همچنین نمایه های میانجی برای ساختار خرید پایگاه دانش استفاده کند.

مخازن دانش

هدف این مخازن،‌تقویت حافظه، قدرت تحلیل، انتقال دانش، ارتقای سطح علمی، آیین ها، روشهای کار در سازمانهاست. جداسازی دانش با شخص به وجود آورنده آن، موجب شکل گیری مخازن دانش می شود. این مخازن باید با بهبود امکان رویارویی افراد تازه وارد با کارکنان قدیمی در سازمان، خلق داستانها و اسطوره های سازمانی و انتقال عمومی آیین ها و شعائر فرهنگی، اعتقادی و جریان عادی شریک دانش را تسهیل و تسریع کنند.

1- مخازن تولید دانش به شش گروه زیر طبقه بندی می شود (داونپورت و پروساک، 1379؛ حمیدی زاده، 1383)

1- مستندسازی دانش : هدف از این طرح، جذب و گنجاندن دانش موجود در قالب اسناد، یادداشتها گزارشها و مقاله ها است تا در منبع دانش قرار گیرند.

2- پایگاه اطلاعاتی گفت و گوها : در این پایگاه ها افراد به تبادل تجربیات مشترک در عرصه های خاص می پردازند در این پایگاهها امکان ضبط مکانیزه گفت و گوها وجود دارد.

3- دانش محیط بیرونی : مشتمل بر توانمندی و دانش رقابتی است انباره این مخزن حاوی گزارشهای تحلیل گران، مقاله های مجله های اقتصادی، تحقیقات بازار و مدیریت کاربردی دربارة فعالیتهای رقباست مدیر طرح های دانش می تواند رد اولیه این نوع دانش و اطلاعات را با استفاده از شبکه های ارتباطات کامپیوتری دربارة موضوعی خاص بگیرد و با مدیرانی ارتباط برقرار کند که تخصص ویژه در همان زمینه دارند با گردآوری، اولویت بندی و سامانه بخشیدن به دانش حاصل، دسترسی به آن را می توان امکانپذیر کرد.

4- دانش با ساختار محیط بیرونی : مشتمل بر گزارشهای کاری، پژوهشی، نوشته ها و روشهای بازاریابی محصول محور، ضبط تجریات افراد در حل مسائل خاص است.

5- دانش بدون ساختار محیط درونی : مشتمل بر این موارد می شود: تبادل سینه به سینه تجربیات افراد با یکدیگر در درون سازمان، دانش مبادله شده حاصل از پرسش و پاسخهایی که در دوره های آموزشی میان استاد و پرسش گر مطرح می شود، تبادل نظر افراد در شوراها، گروههای کاری و جلسات در حول مسائل خاص

6- دانش مکتوم یا نامشهود : این نوع دانش بدون ساختار است که به طور غیر مستند در اذهان اعضای سازمان (ها) نهفته است. مبادله دانش نامشهود از طریق مباحثه حضوری و مباحثه الکترونیکی دسته جمعی از دیگر رویکردهای این مخزن است.

 

مدل عمومی دانش در سازمان :

نمودار1 مدل عمومی دانش را نشان می دهد. همانگونه که مشاهده می شود این مدل از چهار فعالیت اصلی تشکیل شده است:

نمودار1 مدل عمومی دانش

 

منبع: نیومن، کنارد، 1993، ص 3

- ایجاد دانش :

این مرحله شامل تمام فعالیتهایی است که دانش یا دانش های جدید را به سیستم وارد می کند. در اینجا فعالیتهایی نظیر کشف، ایجاد و یا توسعه دانش،‌حائز اهمیت است. چنانکه داونپورت و پروساک نیز گفته اند به هنگام صحبت دربارة دانش آفرینی، همان اندازه که منظورمان «دانش کسب شده» به وسیله سازمان است ، «دانش خلق شده» در درون آن نیز مورد نظر است. در حقیقت، همه سازمانهای سالم، دانش را خلق و از آن استفاده می‌‌کنند. آنها بدون دانش جدید نمی توانند پویایی خود را حفظ کنند.

- حفظ و نگهداری دانش

در اینجا فعالیتهایی مورد نظر است که دانش را در سازمان ماندگار می کند در این راستا می توان به حافظه سازمانی  اشاره کرد. مهمترین وظیفه حافظه سازمانی، نگهداری از دانش سازمانی است. اما باید توجه داشت که حافظه سازمانی، صرفاً توانایی نگهداری دانش های صریح را دارد. در کنار حافظه سازمانی باید حافظه فردی را که محل نگهداری دانش های نهفته است مورد توجه قرار داد. برای اثربخشی برنامه های مدیریت دانش، باید میان این دو نوع حافظه پیوندی تنگاتنگ برقرار کرد .

- تبدیل و انتقال دانش

یکی از مشکلات و چالشهای اصلی مدیریت دانش تبدیل و انتقال دانش نهفته به دانش صریح است. در اینجا فعالیتهایی مطرح می شود که با جریان دانش از شکلی به شکل دیگر و یا از فردی یا گروهی به فرد یا گروهی دیگر، در ارتباط است فعالیتهایی نظیر کدگذاری دانش و تشکیل تیم های تبادل دانش در این مرحله حائز اهمیت است نکته قابل توجه انتقال دانش این است که انتقال دانش این است که انتقال باید با جذب دانش همراه باشد .

- بکارگیری دانش :

دانش ، زمانی ارزشمند است که به کار گرفته شود، فعالیتهای مدیریت دانش باید طوری باشد که نه تنها اقدامات و برنامه های کلان سازمان را تحت تأثیر قرار دهد بلکه آثار آن در فعالیتهای روزمره سازمان مشاهده شود .

نقشه های دانش :

ایجاد نقش دانش سازمان، یکی از اجزای حیاتی نظام نامه مدیریت دانش است. هدف از نقشه دانش شناسایی محل ذخیره ، نگهداری و موانع دانش یک حوزه مطالعاتی، آموزشی، اداری، پژوهشی و مالی سازمان است. با تهیه نقشه دانش برای سازمان می توان به اهداف زیر نیز دست یافت.

- دانش موجود و در دسترس

- افراد یا واحدهای دارای دانش

- نحوه بکارگیری دانش

- به تصویرکشاندن روابط موجود دانشی در سازمان برای سیستم های تخصصی فرعی سازمان.

نقشه، مفهوم فنی دارد و برای نمایش فهرست نیازمندی ها، جایگاههای واقعی، منابع تولید و نمودارسازی دانش استفاده می شود. در واقع، نقشه نمایش نمودار دانش است این نمودارها، همان شبکه های مفاهیم دانش است.

کاربری نقشه های دانش

از کاربردهای نقشه های دانش می توان برای موارد زیر اشاره کرد :

- طراحی ساختارهای پیچیده : متون طولانی، وب سایت های بزرگ، ارتباط رسانه ها و مانند این ها

- به اشتراک گذاری افکار پیچیده و تسهیم دانش

- تعیین فرایندها و ساز و کارهای کاری

- آموزش و یادگیری

- ارزیابی ادراک دانش و عیب یابی درک نادرست

- تعیین دفتر موجودی دانش رشته های گوناگون مطالعه و فعالیت و راه دسترسی به آنها

- مورد مقایسه قرار دادن ایده های یکسان میان متخصصان

در نقشه های دانش باید سه دسته روابط تعبیه شوند:

- روابط توصیفی مشتمل بر ویژگی ، بخش و نوع

- روابط پویای تأثیرات دانش های متنوع و مؤلفه های مربوط

پیکره بندی فضایی نقشه های دانش ممکن است به صورت سلسله مراتبی ، خوشه ای و زنجیره وار باشد. نقشه های دانش می تواند در اشکال نقشه های مروری، نقشه های مفصل و نقشه های اجمالی ترسیم شود

برای ترسیم نقشه دانش می توان از پنج مرحله زیر در نقش راهنمای «روابط مداری» استفاده کرد.

1- تهیه فهرستی از مفاهیم مهم یا ایده های اصلی و ذخیره کردن آن

2- لحاظ نمودن یک مفهوم به عنوان گره آغازین و مرکزیت قراردادن این گره (مفهوم)

3- ترسیم پیوندها روی نقشه از طریق روابط سه گانه و عنوان گذاری پیوندها

- موارد بعدی ایجاد شده و تکمیل نقشه با استفاده از پیوندهای قیاسی یا پیوندهای نمونه

4- انتخاب یک چارچوب از فهرست جدید و شروع دوباره از مرحله سوم برای ایجاد یک نقشه دانش

5- مرور نقشه ها پس از اتمام کار و گنجانیدن چارچوب های دستوری لازم نظیر یادداشت های جنبی  تعاریف یا قیاس ها .

انواع نقشه های دانش :

نقشه های دانش را می توان به چهار دسته مطابق شکل 2 تقسیم کرد :

 

شکل 2 انواع نقشه های دانشی برای سازمان ها

1. نقشه سازمانی دانش :

این نوع نقشه ، تعاملات افراد را با یکدیگر براساس بخش های داخل سازمان به همدیگر پیوند می دهد نمونه ای از این نقشه می تواند به شکل 3 باشد.

 

شکل3  نقشه سازمانی دانش

 

 

 

2. نقشه حوزه های تخصصی :

این نوع نقشه می تواند حوزه های تخصصی یا دانشی را به متخصصان و محققان و افراد ذی ربط متصل کند نمونه ای از این نقشه به شرح 4 است.

 

شکل 4 نقشه حوزه های تخصصی

 

3. نقشه ذخایر و حوزه ها

این نوع نقشه می تواند حوزه های دانشی که موجود است، دانشی که مورد نیاز سازمان است و یا دانشی را نشان دهد که در سازمان وجود ندارد درجدول نمونه ای 3 از این نقشه ارائه شده است.

حوزه های ضروری دانش برای سیستم مورد نظر

حوزه های موجود

حوزه های نبود دانش

افراد دارنده دانش

- مدیریت منابع انسانی

 

 

سلیمانی

- مدیریت پژوهشی و تولید علم

 

 

صادقی

- فناوری های وب - پایه

 

 

باید برون سپاری شود

- برنامه ریزی استراتژیک

 

 

علیمی

- مهارت های تیم سازی

 

 

اصغری

جدول 3 نقشه ذخایر و حوزه ها دانش

 

 

 

 

 

4. نقشه شبکه ای :

نوع دیگر نقشه با قابلیت کاربرد بالا، نقشه شبکه است این نقشه ، شبکه مفهومی با چارچوبها (حوزه ها ، زمینه ها ) و پیوندها (ارتباط میان چارچوب ها ) است.

برنامه ریزی راهبردی :

برنامه ریزی راهبردی ، تلاشی نظام مند برای نیل به هدف ها و تصمیم های بنیادی و اجرای اقدامات اساسی مربوط در مدیریت دانش است که ماهیت و جهت گیری دارایی های دانشی سازمان را تعیین و راهبری می کند. این برنامه ریزی به آن مجموعه تصمیم ها و فعالیت های مدیریت دانش اطلاق می شود که هدایت و تعیین عملکرد بلندمدت سازمان را برعهده دارد. استراتژی در برنامه های دانشی خصیصه های زیر را دارد (حمیدی زاده، 1388)

- مهمترین هدف و کارهای دانشی قابل حصول و فرایندهای کاری برنامه های سازمان

- اولویت بندی هدف ها و کارهای دانشی مذکور در چارچوب اولویت های برنامه های سازمان و فرایندهای مربوط

- سیاست ها و روشهای بسیار ضروری برای هدایت منابع و تنظیم عملیات دارایی های دانشی

- تنظیم توالی برنامه های دانشی و نقشه های دانش و عملیات اساسی برنامه های مربوط

- تعیین راهکارهای دستیابی به هدف ها و دارایی های دانشی

برنامه ریزی راهبردی مدیریت دانش مطابق شکل زیر پنج مؤلفه اصلی مأموریت، راهبردها،‌تصمیم های راهبردی، برنامه ها و روشهای اجرایی دارد. در میان ارتباط مؤلفه های اصلی شکل مذکور، هدف ها ، سیاست ها راهبردهای اجرا و بودجه قرار دارد. این مدل دارای حلقه نظارت، ارزشیابی و کنترل و ساختار بازخوردی نیز هست. به هر حال گام ضروری در تدوین برنامه های راهبردی دانش سازمانی، تعریف و تعیین مجموعه چشم انداز مأموریت ها ، راهبردها و برنامه های سازمان است.

1- چشم انداز :

تبدیل شدن به یک سازمان تولیدی و پژوهشی دانش محور در تراز جهانی،‌متعالی و سرآمد

2- مأموریت ها :

- تولید و نگهداشت دارایی های دانشی سازمان و توسعه و غنی سازی آنها

- تبدیل شدن به سازمانی هوشمند و دانش محور

- شناسایی و سازماندهی منابع تولید دانش سازمان

- شناسایی و تدوین راهکارهای غنی سازی دانش آشکار و تبدیل دانش ضمنی به دانش آشکار

- کسب رتبة مزیت رقابتی در چارچوب سازمان دانش محور

3- راهبردها :

- ایجاد نظام پویا و گسترده در سطح صنعت برای شناسایی و مستندسازی دانش های موجود

- سرمایه گذاری بر فرایندهای شناسایی منابع و راهکارهای تولید، غنی سازی و بسط زمینه های تسهیم دانش

- تشویق و ترغیب نیروی انسانی شاغل در سطح صنعت برای مشارکت در امر مدیریت دانش

- بهبود قابلیت و توانمندی های کارکنان از طریق تشویق به یادگیری فردی و سازمانی

- ارتقای استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی در فعالیت های تجاری، بازاریابی و فروش دانش

- کسب رهبری بازار برای فرآورده ها و خدمات خاص

- تدوین چارچوب قابلیت های عملیاتی برتر

- تقویت روابط نزدیک و صمیمانه با مشتریان

- بهبود قابلیت ها و توانمندی های کارکنان

4- برنامه ها :

. بررسی و شناسایی منابع و فرایندهای تولید دانش سازمان و صنعت

. توسعه فرهنگ تعاون عمومی در سازمان برای امر مدیریت دانش به منظور استقرار نظام نامه مدیریت دانش

. تهیه و توزیع منابع علمی - کاربردی با مدیریت دانش

. برگزاری دوره های آموزشی برای ارتقای مهارتهای یادگیری و دانشی پژوهندگان ، مسئولان و کارشناسان و آشنایی با فرایندهای مدیریت دانش

. تهیه و بکارگیری بسته های نرم افزاری مدیریت دانش حوزه های تخصصی سازمان بر پایه نقشه های دانشی هر حوزه

برنامه های مدیریت دانش باید به مدلهای عملیاتی سازمان ها تبدیل شوند تا امکان خلق ارزش در حیطه عملیاتی جاری سازمان فراهم شود در واقع با طراحی مدلهای عملیاتی برای سازمان، می توان قابلیت برنامه های راهبردی را در جهت بکارگیری دانش جدید و خلق ارزش ارتقا بخشید.

 

 

برنامه ریزی راهبردی مدیریت دانش

کارکنان دانش محور

کارکنان دانش محور، مهمترین ابزار اجرای رهیافت مدیریت دانش در هر سازمانی به شمار می روند این کارکنان از یک سو بر ارزش فعالیتهای سازمان می افزاید و از سوی دیگر ممکن است نابودی و ورشکستگی را برای سازمانها به ارمغان بیاورند.

- مدیریت روابط کارکنان دانش مدار :

کارکنان دانش مدار سازمان، مجموعه ای از شایستگی ها – شامل ترکیبی از مهارتها، آگاهی ها و نگرش ها را برای سازمان به ارمغان می آورند و در قبال آن انتظار دریافت حقوق و مزایای جانبی مناسب، اعتبار احساس مشارکت در ایجاد و خلق چیزی فراتر از توانایی خود، احساس و رضایت از خویشتن فرصت یادگیری از دیگران، و در بسیاری از سازمان های دانش محور انتظار دریافت آموزش های پیشرفته را دارند. علیرغم محدودیت هایی که از جانب اتحادیه های کارگری و دولت در جهت تنظیم روابط صنعتی میان کارمند و سرپرست یا مدیر اعمال می شود و موجب وضع قوانینی در رابطه با استخدام و اخراج کارکنان می شود، اما چگونگی تنظیم روابط با کارکنان دانش مدار سازمان در اختیار مدیریت سازمان قرار داشته و هیچگونه محدودیت و الزام قانونی در این زمینه وجود ندارد.

آموزش کارکنان دانش مدار :

در اغلب سازمان های دانش محور، اطلاعات تنها از جانب کارکنان دانش مدار به سطوح دیگر سازمان جریان می یابد، بلکه جریان مشابهی از اطلاعات و دانش تخصصی از جانب مسئولین شرکت به سوی کارکنان جریان دارد شرکت از طریق آماده سازی بستر مناسب جهت مشارکت های غیر رسمی در سازمان زمینه ایجاد چنین جریانی از اطلاعات را تسهیل می کند که طی آن، کلیه افراد سازمان از طریق شرکت در جلسات متعدد و همکاری در طرح های مشترک، اطلاعات مورد نیاز خود را دریافت می کنند و بر دانش خود می افزایند با وجود این، باید گفت که مهمترین جریان اطلاعاتی درون سازمان، جریان انتقال رسمی اطلاعات از طریق برگزاری جلسات آموزشی برای کارکنان دانش مدار سازمان می باشد که اغلب، هزینه زیادی بر سازمان تحمیل می کند. به علت لزوم صرف هزینه زیاد در این زمینه لازم به نظر می رسد که مدیران، نرخ بازگشت سرمایه را قبل از صرف هزینه و انجام سرمایه گذاری در این حوزه محاسبه کنند.

ابز ارهای لازم برای مدیریت دانش:

1- گروه افزار:

نرم افزاری است که همکاری گروهی را بر روی یک شبکه امکان پذیر می سازد. مثالهایی از گروه افزارها شامل ابزارهای مشترک خلق اطلاعات، وایت بردهای الکترونیکی، کنفرانس های تصویری، گردهمایی بر خط، پست الکترونیکی و صفحه نمایش مشترک بر خط و کنفرانس های چند وجهی است. هر کدام از این فن آوریها این قابلیت را دارند تا همکاری و مشارکت را از فواصل دور امکان پذیر سازند و هزینه های سفر و اتلاف زمان کارکنان دانش مدار را کاهش دهند.

ابزارهای مشترک خلق اطلاعات شامل برنامه های عمومی پردازش لغت، برنامه های گرافیکی و امکانات تنظیم صدا هستند. اگر چه اغلب به تنهایی از ارزش زیادی برخوردار نیستند. اما بسیاری از برنامه های کاربردی اگر بتوانند به اسنادی بر روی شبکه یا یک سرور عمومی دست پیدا کرده و آن را اصلاح کنند، می توانند به عنوان گروه افزار در نظر گرفته شوند. غالب ابزارهای مشترک خلق اطلاعات باید به صورت غیر همزمان مورد استفاده قرار بگیرند. زیرا فقط یک نفر در یک زمان مشخص می تواند تغییراتی در سند ایجاد کند.

سیستم پست الکترونیک که از ارتباطات متنی غیر همزمان پشتیبانی می کند، به عنوان پرکاربردترین نوع گروه افزار محسوب می شود. گردهمایی هایی بر خط سیستم، تبادلات متنی بهنگامی محسوب می شوند که ارسال و دریافت پیام متنی را برای اعضای گروه فراهم می کنند .

صفحه نمایش مشترک، با امتیاز دسترسی مناسب به «کاربر» اجازه می دهد تا به رایانه های شخصی از راه دور متصل شده و آنها را کنترل نماید. صفحه نمایش مشترک به ویژه در تهیه برنامه های آموزشی و حل مشکلات و مسائل جاری سازمان، مورد استفاده قرار می گیرد.

قسمت اصلی نردبان تکامل گروه افزار، وایت برد الکترونیکی می باشد. این فن آوری که به طور خاص برای همکاری گروهی طراحی شده است، یک وایت برد مجازی است که ترسیم کننده فضایی است که در آن، همکاران مختلف به ایجاد و اصلاح کارهای گرافیکی دست ساز، برجسته کردن قسمت های جالب بر روی تصاویر دیجیتالی یا ارسال ساده یک اسلاید برای ارائه می پردازند. وایت بردها اغلب در ترکیب با دیگر برنامه ها از قبیل کنفرانس های ویدئویی و اجرای برنامه های چندگانه صوتی و تصویری به کار برده می شود.

 2- سیستم های خبره:

انطباق رهیافت فن آوری بنیادی است که زیربنای سیستم خبره را تشکیل می دهد. (سیستم های خبره برنامه هایی هستند که می توانند تصمیماتی همانند انسان بگیرند؛ به ویژه تصمیماتی معقول در شرایط عدم قطعیت). سیستم های خبره همچنین در کمک به متخصصان برای کار بر روی فرآیندهایی همچون تشخیص بیماری ها می توانند مفید واقع شوند. زمانی که فرآیند از قوانین استنتاج شد، استدلال و منطق با محیط برنامه ریزی استاندارد تلفیق می شود و یا به صورت نمودار گرافیکی تصمیم ارائه می شود.

3-  سیستم های هوشمند:

سیستم هوشمند که به عنوان روبات ها یا روبات های نرم افزاری شناخته شده اند، از فن آوری همانند سازی مدل برای انجام وظایف شان استفاده می کنند. سیستم های هوشمند مخصوصاً در بدست آوردن اطلاعات از شبکه، پایگاه های داده تجاری و اینترنت داخلی یا اینترانت های شرکتی، بسیار فعال عمل می کنند. سیستم های هوشمند که می توانند بر روی رایانه های شخصی یا شبکه قرار بگیرند، سئوالات کاربر را پذیرفته، آنها را به زبان مناسبی تهیه کرده و سپس آنها را به موتورهای جستجوی مناسبی واگذار می کند. سیستم های هوشمند در نهایت نسخه های اضافی را حذف می کنند، نتایج نهایی را در قالب های استاندارد تهیه کرده و آنها را طبقه بندی می کنند.

اغلب سیستم های هوشمند، درون داده ها را به زبان اصلی شان می پذیرند. فن آوری ویژه ای که این امر را امکان پذیر می سازد پردازش زیان اصلی (NLP) نام دارد. NLP علاوه بر شکل دهی خودکار سئوالات برای موتورهای جستجو، می تواند طرز استفاده از پایگاه داده را برای کاربر تسهیل کند.

4- پایگاه داده حرفه ای:

پایگاه داده حرفه ای تجاری و موتورهای جستجو به کسب دانش در هر سازمان دانش محور کمک می کنند. سازمان ها با دسترسی به این پایگاه داده، حرفه ای می توانند به صرفه جویی در صرف زمان و پول بپردازند که در غیر این صورت، به دلیل دوباره کاری و تلاش برای یافتن اطلاعات، بسیاری از منابع تلف می شدند. علاوه بر این، شرکت ها ممکن است استانداردهای کیفی لازم را که توسط شرکت های حرفه ای ارائه دهنده خدمات مربوط وضع شده است، رعایت نکنند. متخصصان درون شرکت یا دستیابی مناسب به پایگاه داده و ابزارهای جستجو می توانند به سرعت به اخذ دانش از منابع بیرونی بپردازند. برای دسترسی به پایگاه داده ای که در آن هزاران مقاله و اطلاعات ویژه صنعتی وجود دارد، هزینه های هنگفتی باید صرف شود.

 

5- شبیه سازی:

شاید قدرتمندترین ابزار مدیریت دانش، شبیه سازی باشد (برنامه ای که از طریق فن آوری پیچیده نقاشی متحرک، واقعیتی را نشان می دهد) شبیه سازی، به ویژه برای تفهیم روابط پیچیده به کارکنان دانش مداری که در فهم جداول اعداد و معادلات با مشکلاتی روبه رو هستند، بسیار مفید است. شبیه سازی ابزار فوق العاده ای برای شناسایی دستور العمل ها در ارتباطات و تعاملات متقابل است، زیرا فرآیندهای پیچیده را به شکلی ساده و قابل فهم نشان می دهد.

6- ابزارهای تجسم / مجسم سازی :

معمولاً ارائه مطالب همراه با اسلاید، نمودار و تصاویر جانبی و قابل فهم تر از ارائه ساده متن است. اگر تصاویر گرافیکی و نقاشی های متحرک به شکل مناسبی طراحی شوند، می توانند زمان موردنیاز کارکنان دانش مدار را برای فهمیدن فرآیندهای پیچیده کاهش دهند و برای افراد غیر متخصص نیز این امکان را فراهم می آورند تا درستی روابطی که توصیف آن را جداول داده مشکل می نماید را بررسی کنند.

نقاشی های متحرک مبتنی بر شبیه سازی، به ویژه در بیان روابط پویای بین متغیرها بسیار مناسب هستند. نمونه هایی از ابزار تجسم، از بسته های گرافیکی سه بعدی تا نمودار دایره ای ساده و نمودار هیستوگرام مربوط به برنامه صفحه گسترده تا دیگر برنامه های قدیمی اداری متفاوت هستند.

 

 

 

 

 

 

معیارهای آمادگی مدیریت دانش

معیارها

شرح

1. اعتماد

حفظ کردن اعتماد متقابل با یکدیگر مبتنی بر قصد و رفتار

2. آموزش

ابزار ها ورویه های مناسب آموزش. فراهم کردن محیط خود آموزشی و خود یادگیری. تشویق کارمندان به شرکت کردن در آموزش داخلی و خارجی

3. یک فرهنگ از نوع دوستی

قصد همکاری بدون جبران کار

4. محیط رهبری باز

بحث آزاد درباره دیدگاه. استراتژی و رویه ها و پشتیبانی از بهبود و سبک رهبری دموکراتیک

5. درس گرفتن از شکست

بحث کردن آزادانه درباره اشتباهات و دلایل آنها

6. استراتژی دانش

استراتژی های ویژه (خاص) برای مدیریت دانش

7. مدیریت پشتیبانی

اندازه ای که رهبری سازمان و مدیریت متعهد شده اند و پشتیبانی شده اند در اجرای (پیاده سازی) تغیرات آینده

8. مشارکت

چه اندازه یک مخاطب احساس می کند که او را در فرایند تغیر شریک کرده اند

9. تمرکز

حدی از حقوق تصمیم، یعنی سطحی از تمرکز است. همچنین امکان دسترسی به دانش برای تصمیم گرفتن بهتر را دارد. آیا افراد بدون ناظر می توانند فعالیت خود را انجام دهند؟ کارمندان به خود تصمیم گیری تشویق شده اند یا خیر؟ افراد قبل از انجام فعالیت هایشان از ناظر خود باید سوال کنند یا خیر؟

10. رسمی سازی

 درجه ای که روابط شغلی و تصمیمات به وسیله رویه های استاندارد و سیاست ها و قوانین رسمی اداره می شوند.                                                                 

11. کیفیت اطلاعات

اندازه ای که افراد احساس می کنند که اطلاعات مفید و پر معنی فرایند تغیر دارند.

12. کار گروهی

تشویق گروههای خلق دانش. نگرانی درباره دانش و تجربه کار گروهی. ارزیابی در هماهنگی ، همکاری و بهره وری تیم.

13. سود

اندازه منفعت یا سودی که افراد از اجرای فرایند تغیر آینده می خواهند.

14. تناسب (اقتضاء)

درجه ای که فرد احساس می کند تلاشش برای تغیر برای سازمان در دستیابی به اهدافش مناسب و درست (قانونی) بوده است.

15. اختلاف (تفاوت)

اندازه ای که افراد احساس می کنند که سازمان به تغیر نیاز دارد.

16. سیستم پاداش

مراجعه به منابع پاداش مانند هدیه، انعام و یا حقوق بالاتر

17. دسترسی به زیر ساخت سیستم اطلاعات

پیاده سازی پروژه های مدیریت دانش به این نیاز دارد که به نرم افزار ، سخت افزار و شبکه مراجعه شود.

18. مهارت کلامی

زبان عامل مهمی برای تسهیم دانش است که از طریق روایت و توضیح است، فیلتر کردن (صاف کردن، تصفیه کردن) از حوزه های فیزیکی و فرهنگی و هدایت معنی دار.

19. مهارت T شکل

این مهارت بر مبنای دو بعد است، عمیق (عمودی) و عریض (افقی) کسی که این مهارت را دارد می تواند حوزه دانش خاص و کاربردش در رویه های خاص را کشف کند. آنها می توانند دارایی های دانش را محکم کنند. همچنین آنها به ترکیب کردن دانش نظری و عملی (کاربردی) قادر هستند 

 

روش شناساسی های مدیریت دانش :

در این قسمت دو روش فرایندی استقرار سیستم خبره دانش محور از دیدگاه صاحب نظران معرفی می شود.

 

1- روش شناسی لیبووتیز، 2000

این روش شناسی هشت مرحله بر پایه یادگیری از تعامل بازخوردی ایجاد دانش و بدست آوردن و تأمین دانش به وجود می آورد.

تبدیل اطلاعات به دانش  شناسایی و تبیین دانش  بدست آوردن و تأمین دانش  سازماندهی دانش  بازیابی و پیاده سازی دانش  ترکیب و پیاده سازی دانش  ایجاد دانش  توزیع و فروش دانش

2- روش شناسی لیبوویتر و بکمن ، 1998

این روش نیز هشت مرحله به شرح زیر دارد :

- شناسایی : مشخص کردن ملزومات کلیدی، راهکار اصلی و حوزه های دانش

- بدست آوردن : فرموله بندی دانش موجود

- ارزیابی ارتباط ، ارزش و اعتبار دانش و شناسایی دانش در حال از دست رفتن

- ذخیره حافظه مشترک : دانش سازمانی، بازنمود کردن در قالب طرح های مختلف دانش

- به اشتراک گذاشتن : توزیع دانش به صورت خودکار براساس فعالیت و علاقه کاربران به آنها و قالب بندی گروههای مجازی نسبت به همکاری در زمینه کار دانشی

- پیاده سازی : به کار گرفتن دانش برای اخذ تصمیم ها ، حل مشکلات، خودکارسازی یا پشتیبانی انجام کارها و کمک به انجام وظایف و آموزش

- خلق دانش : ازطریق پژوهش و کشف تجربه و تفکر خلاق، بدست آوردن دانش جدید

- فروش : تهیه و فروختن محصولات جدید و خدمات دانش مدار